In Het pijn boek laten twee onderzoekers zien dat pijn veel méér is dan een elektrisch zenuwsignaal naar de hersenen. Het maakt nogal uit hoe je in je vel zit, en welke betekenis je eraan geeft.
Uit andere media: Trouw.nl
Lang wist niemand wat er aan de hand was met Gabby Gringas, die als kind haar vingers, lippen en tong kapot beet. De verwondingen waren zo ernstig dat haar ouders haar tanden uit voorzorg Iieten trekken. Ook naaiden artsen tijdelijk haar oogleden dicht, om te voorkomen dat Gabby in haar ogen bleef prikken en krassen. Het kon niet voorkomen dat haar linkeroog moest worden vervangen door een kunstoog.
Dan blijkt wat de Amerikaanse Gringas scheelt: vanwege een genetisch defect kan ze geen pijn voelen. En zie waar dat toe leidt, hoe gevaarlijk een leven is zonder pijn, schrijven onderzoekers Esmeralda Blaney Davidson (Radboudumc) en Hans Timmerman (UMC Groningen) in Het pijn boek. Met als ondertitel: de wetenschap achter het gevoel dat iedereen kent maar niemand begrijpt.
Liefdesverdriet? Neem een paracetamol
In een toegankelijke stijl belichten de auteurs een waaier aan interessante thema’s die te maken hebben met pijn. Van cultuur, gender en sport tot sadomasochisme. Met verrassende details. Dat vrouwen met rood haar bijvoorbeeld gevoeliger zijn voor pijn vanwege een genetische afwijking. Dat sommige patiënten pijn voelen terwijl ze dromen. Dat paracetamol werkt bij liefdesverdriet, en dat nog steeds niet bekend is hoe paracetamol precies werkt.
Even opzienbarend is dat onderzoekers en artsen niet zeker weten of comapatiënten pijn kunnen ervaren. Zonder bewustzijn geen pijn, zegt de wetenschap. Het zijn de hersenen die een inkomend zenuwsignaal al of niet als ‘pijnlijk’ aanmerken. Daarom voelen de meeste mensen geen pijn in hun slaap of onder narcose. Maar hoe kan het dan dat er een grimas op het gezicht van comapatiënten verschijnt, als je ze een pijnprikkel geeft? Die komt dus kennelijk aan in het brein. Voelt een comapatiënt die prikkel ook, en heeft die dus pijnstilling nodig? Of niet?
Zenuwstelsel in de alarmstand
Een rode draad in het boek is dat pijn veel meer om het lijf heeft dan alleen een elektrisch zenuwsignaal dat met 30 meter per seconde naar je hersenen schiet. Het maakt veel uit hoe je in je vel steekt. Wie gestrest of angstig is, voelt meer pijn.
Bij stress staat het zogeheten sympathische zenuwstelsel – dat zet aan tot actie: vechten of vluchten – constant op scherp, met verhoogde niveaus van de stresshormonen cortisol en adrenaline. Daardoor kan de pijn intenser voelen. Ook omdat je er meer aandacht voor hebt en slecht slaapt. Iets wat bekend in de oren zal klinken voor mensen met een burn-out of een posttraumatische stressstoornis (PTSS), waarbij het zenuwstelsel ook in de alarmstand blijft hangen.
Onbegrip ligt op de loer, aangezien pijn onzichtbaar is. Het zit tussen je oren, het zal je wel goed uitkomen
Wie bang is voor pijn, loopt een verhoogd risico op chronische klachten. Sommige patiënten maken zich zorgen om elke steek in de rug, en denken dat er iets stuk gaat van binnen. Om de ‘schade’ te beperken bewegen ze steeds minder, waardoor de angst en de pijn alleen maar verergeren. Sommigen komen na verloop van tijd de deur niet meer uit, zullen een leven lang last houden van klachten en raken depressief. Dat laatste is overigens niet uitzonderlijk: van alle patiënten in pijnklinieken lijdt maar liefst 48 procent aan een depressie.
Langdurige pijn beschadigt het brein
Leven met pijn, dat is het lot van maar liefst 3,5 miljoen Nederlanders, aldus onderzoek uit 2024. Het treft lang niet alleen ouderen, maar ook 15 procent van de jongvolwassenen (18-34 jaar). Meer vrouwen dan mannen zijn de klos: 31 tegenover 18 procent. Dat is een forse stijging ten opzichte van 2006, toen mannen en vrouwen allebei op 18 procent eindigden. De oorzaak van de toename is onbekend.
Onbegrip ligt op de loer, aangezien pijn onzichtbaar is. Aanstellerij, het zit tussen je oren, het zal je wel goed uitkomen: aan langdurige pijn kleeft een stigma waar de auteurs korte metten mee maken. Het is nooit aanstellerij. Sinds 2019 geldt chronische pijn als een ziekte op zichzelf.
Anders dan men vroeger dacht, kan langdurige pijn het brein blijvend beschadigen. Sommige patiënten hebben tot 11 procent minder grijze stof (waarin zenuwcellen liggen), vooral in gebieden die betrokken zijn bij pijnperceptie. Onder meer in de dorsolaterale prefrontale cortex, die de ernst van de pijnervaring beperkt. De averij is het grootst bij mensen met chronische neuropathie, ofwel zenuwpijn. Uit omvangrijk Amerikaans onderzoek blijkt dat mensen met veel pijn ook iets korter leven.
Vrouwen hebben zoals gezegd meer pijn, maar krijgen een minder intensieve behandeling dan mannen. Zorgmedewerkers schatten de pijn van mannen namelijk hoger in, blijkt uit onderzoek. Als een ‘sterke’ man pijn heeft zal het wel echt zijn, redeneren verpleegkundigen. Het laat zien hoe diepgeworteld vooroordelen zijn, ook in de zorg.
Lees verder: Trouw.nl